KENDİNE AYIRDIĞIN ZAMAN.
Galeriİletişim
Kendine bir alan aç

Bir sorunuz mu var?

+90 533 231 14 24
Zihni anlamak

Sosyal fobi: Utangaçlıktan farkı, belirtileri ve ilk adımlar

Sosyal fobi (sosyal kaygı) ile utangaçlık arasındaki fark, sık görülen belirtiler, kaçınma döngüsü ve sosyal fobiyle baş etmek için gerçekçi ilk adımlar.

Bilgi ve farkındalık4 dakika okuma
BAŞKA BİR BAKIŞ AÇISI.

Herkes zaman zaman topluluk önünde konuşmaktan çekinir ya da yeni insanlarla tanışırken gerilir. Sosyal fobide bu gerginlik başka bir boyuta geçer. Bir telefon görüşmesi günlerce ertelenir, kafede sipariş vermek bile hazırlık ister, bir toplantıdan sonra saatlerce “Ne dedim, nasıl göründüm?” diye düşünülür. Bu yazı, sosyal fobinin ne olduğunu ve onunla baş etmeye nereden başlanabileceğini anlatıyor.

Utangaçlık ile sosyal fobi arasındaki fark

Utangaç biri yeni bir ortama girerken çekingen davranabilir, ama birkaç dakika sonra rahatlar ve o ortamdan kaçmak için hayatını düzenlemez. Sosyal fobide ise korku, başkalarının sizi olumsuz değerlendireceği, küçük düşeceğiniz ya da utanacağınız düşüncesi üzerine kuruludur ve günlük hayatı belirgin biçimde etkiler.

Ölçü şu soruda saklı: Bu korku yüzünden istediğim bir şeyi yapamıyor muyum? İş görüşmesine gitmemek, derste söz almamak, arkadaş davetlerini sürekli reddetmek bu sorunun cevabı “evet” olduğunda görülen tablolardır.

Sosyal fobinin sık görülen belirtileri

Belirtiler hem zihinde hem bedende kendini gösterir. Bazı insanlar yalnızca belli durumlarda, örneğin topluluk önünde konuşurken zorlanır. Bazıları için neredeyse her sosyal temas yorucudur.

  • Bir sosyal ortamdan günler, hatta haftalar önce endişelenmeye başlamak
  • Yüzün kızarması, terleme, ses titremesi, el titremesi ve bunların fark edileceği korkusu
  • Göz temasından kaçınmak, kısa ve kaçamak cevaplar vermek
  • Başkalarının önünde yemek yemekte, telefonla konuşmakta ya da imza atmakta zorlanmak
  • Ortamdan sonra konuşmaları tek tek tekrar edip kendini eleştirmek
  • Sosyal ortamlara ancak bir “güvenlik” davranışıyla girebilmek: telefona bakmak, hep aynı kişinin yanında durmak, önceden cümle ezberlemek

Kaçınma neden işleri zorlaştırır?

Korkulan bir davetten son dakikada vazgeçmek o an büyük bir rahatlama getirir. Sorun da burada başlar. Zihin bu rahatlamayı “Gitseydin kötü olacaktı, iyi ki kaçtın” diye kaydeder. Bir sonraki davet daha korkutucu görünür.

Güvenlik davranışları da benzer çalışır. Toplantıda hiç söz almadan oturmayı başaran biri, korktuğu şeyin aslında olup olmayacağını hiçbir zaman göremez. Korku sınanmadığı için küçülmez.

“Sosyal fobi nasıl yenilir?” sorusuna dürüst bir cevap

İnternette “3 adımda sosyal fobiyi yenin” gibi başlıklar çok. Gerçek daha yavaş ama daha umut verici: sosyal kaygı, adım adım ve tekrar ederek değişebilen bir şey. Bir gecede gitmez; ama kaçınmanın yerini küçük denemeler aldıkça çoğu insan kendini daha rahat hissetmeye başlar.

Aşağıdaki adımlar profesyonel destek yerine geçmez. Hafif ve orta düzeyde zorlananlar için bir başlangıç noktasıdır.

  • Zorlandığınız durumları en kolaydan en zora doğru sıralayın. Bir mağazada saat sormak listenin başında, kalabalık bir toplantıda konuşmak sonunda olabilir.
  • Listenin en kolay maddesinden başlayın ve birkaç kez tekrarlayın. Kaygı yükselecek; beklemeye devam ettiğinizde inmeye başladığını göreceksiniz.
  • Bir güvenlik davranışını bilerek bırakın. Telefonu cebinizde tutun, cümleyi ezberlemeden kurun.
  • Ortamdan sonra kendinizi yargılamak yerine şunu sorun: Gerçekte ne oldu, ben ne olacağını düşünmüştüm?
  • Kahve, uykusuzluk ve alkol bedendeki kaygı belirtilerini artırabilir. Önemli bir günden önce bunlara dikkat edin.

Ne zaman destek almak gerekir?

Sosyal kaygı okulunuzu, işinizi ya da ilişkilerinizi belirgin şekilde etkiliyorsa, kaygıyla baş etmek için alkole başvurduğunuzu fark ediyorsanız ya da kendinizi giderek yalnızlaşmış hissediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek iyi olur. NHS, sosyal kaygı için sosyal kaygıya odaklanan bilişsel davranışçı terapiyi öneriyor; ilaç ihtiyacı ise bir psikiyatri hekimi tarafından değerlendirilir.

Bir uzmana başvurmak da sosyal bir adım ve bu yüzden zor gelebilir. Mesajla randevu istemek ya da ilk görüşmeyi online yapmak bu eşiği aşmayı kolaylaştırabilir.

Sık sorulan sorular

Sosyal fobi kendiliğinden geçer mi? Bazı insanlarda yaşla ve yeni deneyimlerle hafifleyebilir, ama çoğu zaman kaçınma devam ettikçe sürer. Ne kadar erken ele alınırsa hayatı daraltma ihtimali o kadar azalır.

Sosyal fobi ne zaman başlar? Genellikle ergenlikte, sınıf önünde konuşmanın, akran ilişkilerinin ve görünüşe dair kaygıların arttığı dönemde başlar. Yetişkinlikte fark edilmesi ise çoğu zaman iş hayatındaki zorluklarla olur.

İçe dönük olmak sosyal fobi mi? Hayır. İçe dönük biri kalabalıkta enerjisi tükendiği için yalnız kalmayı tercih eder, ama sosyal ortamdan korkmaz. Sosyal fobide ise kişi aslında insanlarla bir arada olmak ister ama korku buna izin vermez.

AKLINDA KALSIN

Sosyal fobide kaçınma rahatlatır ama korkuyu büyütür; küçük ve tekrarlanan denemeler ise onu yavaş yavaş küçültür.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; tanı, tedavi veya kişiye özel sağlık önerisi sunmaz. Sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını uygun yetkinliğe sahip bir uzmanla değerlendir.

İleri okuma

NHS · Sosyal kaygı (sosyal fobi) (İngilizce) (yeni sekmede açılır)

Seçiminizi dilediğiniz zaman sayfanın altındaki bağlantıdan değiştirebilirsiniz.

SANA AYRILAN BİR BAŞLANGIÇ

Sepetin 00

Seçtiğin seans saati ya da eğitim programı burada. Hazır olduğunda birlikte ilerleyelim.

Sepetin hazırlanıyor…