KENDİNE AYIRDIĞIN ZAMAN.
Galeriİletişim
Kendine bir alan aç

Bir sorunuz mu var?

+90 533 231 14 24
Zihni anlamak

Fobi nedir? Fobi çeşitleri ve bilinen fobi isimleri

Fobi ile sıradan korku arasındaki fark, fobi çeşitleri, delik fobisi (tripofobi) dahil sık duyulan fobi isimleri ve fobilerle baş etmede ilk adımlar.

Bilgi ve farkındalık4 dakika okuma
BAŞKA BİR BAKIŞ AÇISI.

Yüksek bir balkondan aşağı bakarken midenin kasılması ya da bir örümcek görünce irkilmek çok yaygındır. Bunlar korkudur ve çoğu zaman işimize yarar. Fobi ise belirli bir nesne ya da durum karşısında, gerçek tehlikeyle orantısız, yoğun ve kalıcı bir korkudur. Kişi çoğu zaman korkusunun abartılı olduğunu bilir, ama bu bilgi korkuyu durdurmaz.

Korku ile fobi arasındaki çizgi

Fark, korkunun hayatta ne kadar yer kapladığında. Köpeklerden korkan biri sokakta bir köpek görünce karşı kaldırıma geçebilir; bu sıradan bir tedbirdir. Köpek fobisi olan biri ise köpek görme ihtimali yüzünden parka gitmeyi bırakır, arkadaşının evine köpeği var diye gitmez, yürüyüş yolunu her gün buna göre planlar.

Fobide korkulan şeyle karşılaşmak, hatta onu düşünmek bile çarpıntı, terleme, titreme ve kaçma isteği gibi güçlü tepkiler doğurabilir. Bazı insanlarda bu tepki panik atak düzeyine çıkar.

Fobi çeşitleri

Fobiler genelde iki ana grupta konuşulur: belirli bir nesne ya da duruma bağlı olan özgül fobiler ve daha geniş yaşam alanlarını etkileyen karmaşık fobiler.

Özgül fobiler çoğu zaman çocuklukta ya da ergenlikte başlar. Kendi içinde birkaç gruba ayrılır:

  • Hayvan fobileri: örümcek, yılan, köpek, kedi, böcek, kuş
  • Doğal çevre fobileri: yükseklik, derin su, karanlık, fırtına ve gök gürültüsü
  • Kan, iğne ve yaralanma fobileri: kan görmek, iğne olmak, kan aldırmak, tıbbi işlemler
  • Durumsal fobiler: uçak, asansör, tünel, köprü, kapalı alan, araba kullanmak
  • Diğerleri: kusma, boğulma, yüksek sesler, kostümlü karakterler

Kan ve iğne fobisi neden farklı?

Fobilerin çoğunda kalp hızlanır, tansiyon yükselir. Kan ve iğne fobisinde ise ilk yükselişin ardından tansiyon ani bir düşüş gösterebilir ve kişi bayılabilir. Bu yüzden kan aldırırken bayılmış biri “korkak” değildir; bedeni farklı bir tepki verir. Kan verirken uzanmak ve bunu sağlık personeline önceden söylemek işe yarar.

Karmaşık fobiler: agorafobi ve sosyal fobi

Agorafobi, kaçmanın zor ya da yardım almanın mümkün olmayacağı düşünülen yerlerde bulunma korkusudur. Toplu taşıma, kalabalık alışveriş merkezleri, kuyruklar ya da evden tek başına çıkmak zorlaşabilir. Agorafobi çoğu zaman panik ataklarla birlikte görülür.

Sosyal fobi ise başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu etrafında şekillenir. Her ikisi de özgül fobilere göre hayatı daha geniş biçimde etkileyebildiği için profesyonel destek gerektirme ihtimali daha yüksektir.

Sık duyulan fobi isimleri

Fobi isimleri genellikle Yunanca kökenlidir ve korkulan şeyin adına “-fobi” eki getirilerek oluşturulur. En çok aranan birkaçı:

  • Akrofobi: yükseklik korkusu
  • Klostrofobi: kapalı alan korkusu
  • Araknofobi: örümcek korkusu
  • Aerofobi: uçak yolculuğu korkusu
  • Hemofobi: kan korkusu; tripanofobi: iğne korkusu
  • Niktofobi: karanlık korkusu
  • Emetofobi: kusma ya da kusan birini görme korkusu
  • Mizofobi (misofobi): mikrop ve kirlenme korkusu
  • Talasofobi: derin su ve deniz korkusu
  • Sinofobi: köpek korkusu

Delik fobisi (tripofobi) gerçek bir fobi mi?

Delik fobisi, yani tripofobi, kümelenmiş küçük deliklere ya da kabarcıklara bakınca duyulan yoğun rahatsızlıktır. Lotus tohumu kabuğu, petek ya da sünger görüntüleri sık örneklerdir. Son yıllarda internette çok konuşuluyor ve Türkiye'de en çok aranan fobi konularından biri.

Tripofobi resmi tanı sistemlerinde ayrı bir fobi olarak yer almıyor. Yaşayanların çoğu korkudan çok tiksinti ve kaşınma hissi tarif ediyor. Yine de bu rahatsızlık kişiyi gerçekten etkiliyorsa, adının resmi listede olup olmaması önemli değildir; günlük hayata etkisine bakmak gerekir.

Fobilerle baş etmede ilk adımlar

Fobiler kaçınmayla güçlenir. Korkulan şeyden uzak durdukça zihin onun ne kadar tehlikeli olduğuna daha çok inanır. Bu yüzden fobilerle çalışmanın temelinde, korkulan şeye güvenli ve kademeli biçimde yaklaşmak yatar. NHS de birçok özgül fobide bu tür kademeli yüzleşmenin işe yaradığını belirtiyor.

Örümcek fobisi olan biri önce örümcek kelimesini okuyarak, sonra bir çizime, sonra bir fotoğrafa bakarak başlayabilir. Her adımda kaygı yükselir ve beklendikçe iner. Acele etmemek ve bir sonraki adıma ancak bir önceki rahatladığında geçmek önemlidir.

Fobi işinizi, sağlığınızı ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa, örneğin uçak korkusu yüzünden iş fırsatlarını kaçırıyor ya da iğne korkusu yüzünden gerekli tetkikleri erteliyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek almak bu süreci kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Fobiler neden oluşur? Tek bir nedeni yoktur. Korkutucu bir deneyim, bir yakının korkusunu gözlemlemek, kaygıya yatkın bir mizaç ve bazen de hiçbir belirgin olay olmadan zamanla gelişen bir korku rol oynayabilir. Kişi fobisinin nasıl başladığını hatırlamayabilir.

Çocuklardaki korkular fobi midir? Karanlık, hayvan ya da yabancı korkusu çocukluğun belli dönemlerinde çok yaygındır ve çoğu kendiliğinden geçer. Korku yaşa göre beklenenden uzun sürüyor ve çocuğun günlük hayatını belirgin şekilde etkiliyorsa bir uzmana danışmak iyi olur.

Anti fobi ne demek? İnternette sık aranan bu ifade resmi bir terim değildir. Genellikle fobilere karşı yapılan çalışmalar ya da bir şeyden korkmama hali için gündelik dilde kullanılır.

AKLINDA KALSIN

Fobi bir karakter zayıflığı değildir; korkulan şeyden kaçtıkça büyüyen, ona adım adım yaklaştıkça küçülebilen öğrenilmiş bir tepkidir.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; tanı, tedavi veya kişiye özel sağlık önerisi sunmaz. Sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını uygun yetkinliğe sahip bir uzmanla değerlendir.

İleri okuma

NHS · Fobilere genel bakış (İngilizce) (yeni sekmede açılır)

Seçiminizi dilediğiniz zaman sayfanın altındaki bağlantıdan değiştirebilirsiniz.

SANA AYRILAN BİR BAŞLANGIÇ

Sepetin 00

Seçtiğin seans saati ya da eğitim programı burada. Hazır olduğunda birlikte ilerleyelim.

Sepetin hazırlanıyor…